فون زنبورهای گرده‌افشان جنس Andrena (Hymenoptera: Andrenidae) از استان قزوین با سه گزارش جدید برای ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، مربی پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان قزوین، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قزوین، ایران

2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات زنبورعسل، مؤسسه تحقیقات علوم دامی، سازمان تحقیقات،آموزش و ترویج کشاورزی، البرز، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.370364.1685

چکیده

سابقه و هدف: ازنظر تعداد گونه،جنس Andrena با 1619 گونه پس از جنس Lasioglossum با 1841 گونه دومین جنس از زنبورهای Apoidea در سراسر جهان است. این جنس عمدتاً پراکنش هولارکتیک دارد و بیشترین تنوع را در نواحی مدیترانه و زریک دارد. گونه‌های این جنس، به‌جز آمریکای جنوبی، در بیشتر مناطق مرکزی آفریقا، آسیای جنوب شرقی و استرالیا، توزیع جهانی دارند. برای جنس Andrena، 97 زیرجنس در جهان و 40 زیرجنس در ایران وجود دارد.
Andrena از منظر فراوانی گونه، بزرگ‌ترین جنس در بین جنس‌های زنبورهای گرده‌افشان در جهان و متنوع‌ترین جنس زنبور در منطقه هولارکتیک است و می‌توان آن را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گرده‌افشان‌های محصولات زراعی و درختان بهاره در نظر گرفت.
با توجه به اینکه هنوز بسیاری از گونه‌های Andrena توصیف نشده‌اند (به‌ویژه آن‌هایی که در مناطق خشک آسیای مرکزی و آمریکای‌شمالی هستند) و اینکه بسیاری از زیرگونه‌های توصیف‌شده، ممکن است به رتبه گونه برسند، تعداد واقعی گونه‌های Andrena ممکن است به 2000 نزدیک شود.
مواد و روش‌ها: در این مقاله نتایج تحقیق فون زنبورهای جنس Andrena استان قزوین بین سال‌های 1396 لغایت 1400 ارائه می‌گردد. زنبورها از روی گیاهان با تور حشره‌گیری، جمع‌آوری و با اتیل‌استات، کشته، سپس اتاله و جهت شناسایی آماده شدند.
نتایج و یافته‌ها: این تحقیق منجر به شناسایی 20 گونه متعلق به جنس Andrena و زیر‌جنس‌های Aenandrena (یک ‌گونه)، Campylogaster (یک‌ گونه)، Chlorandrena (یک‌ گونه)، Euandrena (یک ‌گونه)، Leucandrena (یک‌ گونه)، Melandrena (سه گونه)، Micrandrena (سه گونه)، Notandrena (یک ‌گونه)، Plastandrena (سه گونه)، Poliandrena (یک‌ گونه)، Simandrena (یک‌ گونه)، Truncandrena (یک ‌گونه)، Zonandrena (دو گونه) گردید. در بین این گونه‌ها سه گونه:
Andrena (Micrandrena) niveata Friese, 1887، Andrena (Zonandrena) chrysopyga Schenck, 1853 و Andrena (Euandrena) fulvida Schenck, 1853 برای فون ایران جدید است.
نتیجه‌گیری: مساحت ایران در مقایسه با کشورهای همسایه مانند ترکیه (دو برابر) و آذربایجان (نوزده برابر) و قرارگرفتن آن در مرز دو ناحیه زیست‌جغرافیایی پالئارکتیک شرقی و غربی، همراه با وجود زیستگاه‌های متنوعی که از جوامع گسترده زنبورها پشتیبانی می‌کنند- ازجمله استپ‌های جنگلی و مرتعی، ارتفاعات کوهستانی و نواحی نیمه‌بیابانی- بیانگر ظرفیت بالای کشور برای غنای گونه‌ای زنبورهاست؛ بااین‌حال اطلاعات جامع درباره این فون هنوز به‌طور کامل ثبت نشده است. تاکنون تنها 1062 گونه از زنبورهای Apoidea در ایران شناسایی شده‌اند، درحالی‌که برای ترکیه 1803 گونه و برای آذربایجان 570 گونه گزارش شده است. شمار گونه‌های ثبت‌شده از جنس Andrena در ایران (239 گونه) نسبت به کشورهای همسایه {ترکیه (356 گونه) و آذربایجان (125 گونه)} پایین‌تر بوده و نشان‌دهنده نیاز جدی به پژوهش‌های بیشتر است. از میان 31 استان کشور، در نه استان کمتر از ده گونه گزارش شده و از شش استان نیز تاکنون نمونه‌ای ثبت نگردیده است. تاکنون 43 زیرجنس برای Andrena در ایران گزارش شده که تقریباً نیمی از زیرجنس‌های شناخته‌شده در جهان (91 زیرجنس) را شامل می‌شود. اگرچه این ناحیه در مقایسه با بسیاری از کشورهای حوزه مدیترانه هنوز دارای غنای جانوری قابل‌توجهی است، اما انتظار می‌رود پس از مطالعات دقیق‌تر و بازنگری‌های سیستماتیک، میزان واقعی غنای گونه‌ای به‌مراتب بیشتر آشکار شود. با توجه به گستره جغرافیایی متنوع و وجود طیف وسیعی از پوشش‌های گیاهی و شرایط آب‌وهوایی در ایران، مطالعات شناسایی زنبورها ــ به‌ویژه زنبورهای آندرنیدــ همچنان ناکافی است و به نظر می‌رسد شمار زیادی از گونه‌ها هنوز برای فون زنبورهای ایران ناشناخته باقی مانده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Fauna of pollinating bees of the genus Andrena (Hymenoptera: Andrenidae) from Qazvin province and introduction of three new records from Iran

نویسندگان [English]

  • Ali Zarnegar 1
  • Gholamhosain Tahmacbi 2
1 Corresponding Author, Research Instructor, Qazvin Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Qazvin, Iran
2 Prof, Honey Bee Research Department, Animal Science Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Alborz, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Andrena
  • Apoidea
  • subgenus
  • bee
تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 26 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 17 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار