فون دشمنان طبیعی آفات مهم کنگر‏فرنگی در استان اصفهان

نعمت اللهی, محمدرضا; بحرینی نژاد, بابک; دوستی, زهرا

doi:10.22092/ijfrpr.2026.371072.1692

فون دشمنان طبیعی آفات مهم کنگر‏فرنگی در استان اصفهان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله کوتاه

نویسندگان

¹ نویسنده مسئول، دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات گیاه‌پزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران

² دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران

³ کارشناس، بخش تحقیقات گیاه‏پزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.371072.1692

چکیده

سابقه و هدف: کنگر‏فرنگی Cynara scolymus L. از خانواده کاسنی (Asteraceae=Compositae)، گیاهی چندساله و بومی مناطق مدیترانه‌ای است که به‎دلیل ارزش غذایی و دارویی بالا موردتوجه قرار گرفته است. این گیاه به‏دلیل عملکرد بالا، هزینه تولید کم، نیازهای زراعی محدود و سازگاری با شرایط آب‌وهوایی ایران می‌تواند جایگزین مناسبی برای برخی از گیاهان علوفه‌ای رایج باشد. خسارت آفات روی کنگر‏فرنگی در تولید اقتصادی آن مهم است به‌طوری‌که در برخی مناطق دنیا آفات به‌عنوان یکی از دلایل عملکرد و سودآوری پایین این محصول ذکر شده است. اطلاعاتی در مورد فون آفات این محصول در کشور در دسترس است، اما در زمینه فون دشمنان طبیعی آفات کنگر‏فرنگی مطالعه‌ای انجام نشده است. در مطالعات انجام شده در مزارع کنگر‏فرنگی استان اصفهان مشخص نمود که شته Brachycaudus cardui (L.) سبب خسارت مستقیم از طریق مکیدن شیره گیاهی و خسارت غیرمستقیم از طریق انتقال ویروس می‌شود. همچنین آفت مینوز با ایجاد دالان‌های سفیدرنگ روی برگ‌ها باعث کاهش سطح فتوسنتز، ضعف گیاه و کاهش بازارپسندی محصول می‌گردد. این آفت با نام Liriomyza sp. شناسایی شد.
مواد و روش‌ها: در اکثر مناطق کشت کنگر‏فرنگی در دنیا شته‌ها و مینوزها از مهم‌ترین آفات این گیاه محسوب می‌شوند. برای جمع‌آوری دشمنان طبیعی این آفات، با توجه به موقعیت، مکـان و زمـان نمونه‌برداری از وسـایل و امکانـات مختلف و متناسب مانند تور حشره گیری، اسپیراتور و انواع پنس و قلم‌مو استفاده شد. حشرات شکارگر در داخل الکل جمع‌آوری و به آزمایشگاه منتقل شدند. نمونه‌هایی از شکارگرها که به‌صورت پوره و لارو جمع‌آوری شده بودند، جهت دستیابی به حشرات کامل پرورش داده شدند. همچنین جهت دستیابی به پارازیتوئیدها، نمونه‌هایی از برگ حاوی مینوز و شته‌ها تا زمان خروج حشرات کامل زنبورهای پارازیتوئید در ظروف پلاستیک نگهداری شدند. نمونه‌های حشرات جمع‌آوری شده و یا پرورش داده‌شده با استفاده از منابع معتبر در حد راسته و خانواده تفکیک شدند. سپس به‌منظور تعیین نام علمی و گونه برای متخصصین مربوطه ارسال شدند.
نتایج: این تحقیق نشان داد که در مزارع کنگر‏فرنگی استان شکارگرهای مختلف، شامل دو گونه کفشدوزک Coccinelia undecimpunctata (L.) (Coleoptera: Coccinellidae) و Hippodamia variegata (Goeze) (Coleoptera: Coccinellidae)؛ سنک Orius albidipennis Reuter (Hemiptera: Anthocoridae)؛ بالتوری Chrysopa carnea (Stephens) (Neuroptera: Chrysopidae) روی شته‌ها فعالیت می‌کنند. در این تحقیق تنوع و فعالیت شکارگرها روی شته‌ها قابل‌توجه بود، اما پارازیتوئیدی در ظروف پرورش به دست نیامد. در ظروف پرورش مینوز تعدادی زنبور پارازیتوئید جمع‌آوری از جنس Diglyphus (Hymenoptera: Eulophidae) با نام‌های D. isaea ، D. pachyneurus و D. crassinervis به دست آمد. هر سه گونه، پارازیتوئید خارجی و انفرادی لارو مگس‌های مینوز هستند.
نتیجه‌گیری: شناسایی فون دشمنان طبیعی آفات مهم کنگر‏فرنگی گام بنیادی در برنامه مدیریت تلفیقی آفات این محصول قبل از گسترش سطح زیر کشت آن در کشور می‌باشد. طی دوره رشد محصول شته‌ها مهم‌ترین آفت کنگر‏فرنگی در استان است که سبب تولید عسلک، انتقال ویروس‌ها و کاهش عملکرد محصول می‌شود. فعالیت شکارگرها روی این گروه از آفات قابل‌توجه بود. هر سه گونه زنبور پارازیتوئید پرورش‌یافته روی آفت مینوز، پارازیتوئید لارو مگس‌های مینوز خانواده Agromyzidae می‌باشند که طبق مشاهدات مزرعه‌ای در کنترل طبیعی این آفت نقش مهمی ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آفات گیاهی

عنوان مقاله [English]

Natural enemies fauna of artichoke major pests in Isfahan province, Iran

نویسندگان [English]

Mohammad Reza Nematollahi ¹
Babak Bahreininejad ²
Zahra Dustiy ³

¹ Corresponding author, Associate Prof., Plant Protection Research Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Isfahan, Iran

² Associate Prof., Research Division of Natural Resources, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Isfahan, Iran

³ Expert, Plant Protection Research Department, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Isfahan, Iran

کلیدواژه‌ها [English]