پایش آفات مهم درختان کهور ایرانی در ناحیه رویشی صحارا- سندی (خلیج‌فارس- عمانی)

گلستانه, سید رضا; فرار, ناصر; فراشیانی, محمد ابراهیم; صادقی, سید موسی; عباسی, علی; کوه پیما, فاطمه

doi:10.22092/ijfrpr.2026.370002.1679

پایش آفات مهم درختان کهور ایرانی در ناحیه رویشی صحارا- سندی (خلیج‌فارس- عمانی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله کوتاه

نویسندگان

¹ نویسنده مسئول، استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بوشهر، ایران

² استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بوشهر، ایران

³ دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

⁴ محقق، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی جنوب کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران

⁵ محقق، اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان هرمزگان، هرمزگان، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.370002.1679

چکیده

سابقه و هدف: درخت کهور ایرانی با نام علمی Prosopis cineraria از خانواده Fabaceae می‌باشد. این درخت زیبا و چتری شبیه بید مجنون است. این گیاه مقاوم به آب‌و‌هوای گرم و مرطوب می‌باشد که نقش مؤثری در تلطیف آب‌و‌هوا، تهیه خوراک دام، جلوگیری از فرسایش خاک و تثبیت شن‌های روان دارد. یکی از اصول مهم تدوین و اجرای برنامه‌های مدیریت جامع کنترل آفات در حوزه منابع طبیعی و کشاورزی پایدار، سیستم پایش هوشمند و مانیتورینگ منظم است. در این تحقیق پایش آفات مهم جنگل‌های کهور ایرانی طی یک دوره 4 ساله از سال 1397 تا سال 1400 در ناحیه رویشی صحارا- سندی انجام شد. هدف از تحقیق، بررسی نوسانات جمعیت و میزان سطح آلودگی جهت برنامه‌ریزی، پیش‌آگاهی و انجام اقدامات مدیریت کنترل آفات می‌باشد.
مواد و روش‌ها: ابتدا در هر استان ناحیه رویشی صحارا- سندی (بوشهر، هرمزگان، جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان) بر‌اساس پراکنش و وسعت این جنگل‌ها، تعدادی ایستگاه نمونه‌‌برداری تعیین شد. جهت شناسایی کانون‌های آلودگی به آفات مهم جنگل‌های کهور ایرانی، برآورد سطح آلودگی به آفات (میزان خسارت آفت به گیاه میزبان) و مطالعه پراکنش جغرافیایی آن‌ها، در ایستگاه‌های نمونه‌برداری با جنگل‌گردشی و انجام مطالعات میدانی، نمونه‌برداری و بررسی آفات با استفاده از ترانسکت و به روش کاملاً تصادفی در عرصه مورد‌مطالعه انجام شد. همچنین، با استفاده از دستگاه GPS و ثبت اطلاعات، پراکنش جغرافیایی آفات در استان یا منطقه مورد‌مطالعه تعیین شد.
نتایج و یافته‌ها: نتایج نشان داد، در‌خصوص آفت سوسک بذرخوار کهور ایرانی Caryedon serratus، بالاترین سطح آلودگی با 83درصد در سال 1400 در استان هرمزگان و کمترین سطح آلودگی با 1درصد در سال 1399 در جنوب کرمان در سطح یک هزار هکتار جنگل‌های کهور ایرانی ثبت شد. میانگین چهارساله آلودگی به سوسک بذرخوار، بالاترین با 17/67درصد در استان هرمزگان و کمترین با 15/1درصد در جنوب کرمان به دست آمد. درخصوص آفت سوسک پوست‌خوار (زیرخانواده Scolytidae)، بالاترین سطح آلودگی با 5/97درصد در سال 1400 در استان هرمزگان و کمترین سطح آلودگی با 01/0درصد در سال 1399 در استان بوشهر در سطح یک هزار هکتار جنگل‌های کهور ایرانی ثبت شد. میانگین چهارساله آلودگی به سوسک پوست‌خوار، بالاترین با 5/73درصد در استان هرمزگان و کمترین با 03/0درصد در استان بوشهر به دست آمد. درخصوص آفت سرخرطومی کهور comogaster spp.، طی سال‌های اجرای طرح این آفت فقط در استان سیستان و بلوچستان مشاهده شد. نتایج نشان داد، بالاترین سطح آلودگی با 15درصد طی سال‌های 1399 و 1400 و کمترین سطح آلودگی با 10درصد در سال 1397 در سطح یک هزار هکتار جنگل‌های کهور ایرانی ثبت شد.
نتیجه‌گیری: آفت کلیدی درختان کهور ایرانی سوسک بذرخوار با نام علمی Caryedon serratus است که خسارت زیادی به بذر درختان وارد می‎کند. همچنین، سوسک پوست‌خوار درخت کهور ایرانی (Scolytidae) که در حال حاضر با جمعیت پایینی وجود دارد ولی با توجه به خسارت شدید به تنه درختان و احتمال مرگ درختان باید به‌طور مشخص پایش شود. همچنین پایش آفات درختان کهور ایرانی در کل استان‌های نواحی رویشی صحارا- سندی نشان داد، بیشترین تخریب و آسیب وارد‌شده به رویشگاه‎ها توسط انسان و دخالت‌های انسانی و توسعه فعالیت‌های صنعتی انجام شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

پایش و پیش آگاهی

عنوان مقاله [English]

The Monitoring of the important pests of Prosopis cineraria forests in Saharo- Sindian Region (Persian Gulf and Oman)

نویسندگان [English]

Seyed Reza Golestaneh ¹
Naser Farrar ²
Mohammad ebrahim Farashiani ³
Seyed Mousa Sadeghi ³
Ali Abasi ⁴
Fatemeh Kohpayma ⁵

¹ Corresponding author, Assistant Prof., Research Division of Natural Resources, Bushehr Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Bushehr, Iran

² Assistant Prof., Research Division of Natural Resources, Bushehr Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Bushehr, Iran

³ Associate Prof., Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran

⁴ Researcher, Kerman Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Kerman, Iran

⁵ Researcher, General Department of Natural Resources and Watershed Management of Hormozgan, Iran

کلیدواژه‌ها [English]