بررسی حشرات بذرخوار برخی از گونه‏های گون و پارازیتوئید‌های آن‏ها در رویشگاه‌های مرتعی استان آذربایجان غربی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، استادیار پژوهش، بخش تحقیقات گیاه‏پزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران

2 استاد پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد، بخش تحقیقات گیاه‏پزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.369660.1674

چکیده

سابقه و هدف: گون (Astragalus spp.) گیاهی از خانواده Fabaceae است که بیشتر به حالت خودرو و در نواحی کوهستانی و اراضی بایر می‏روید، این گونه علاوه‏بر اینکه به‏عنوان یکی از منابع تغذیه احشام است، به‏دلیل داشتن ریشه‏های عمیق و تاج‏پوشش گسترده در حفاظت از فرسایش خاک اهمیت داشته و علاوه‏بر‏این برخی از این گونه‏ها از لحاظ دارویی نیز حائز اهمیت هستند. از مهم‏تر‏ین عواملی که روی قوه نامیه و درصد جوانه‏زنی بذر گیاهان مرتعی تأثیر می‏گذارد، حشرات بذرخوار هستند. به‏طوری‏که این حشرات با حمله به بذور در طبیعت و نیز در انبارها موجب از‏بین‏رفتن محتویات و تخریب جنین آن‏ها می‏شوند، درنتیجه قدرت جوانه‏زنی و قوه نامیه بذور را از بین می‏برند و درنهایت خسارت ناشی از آن‏ها روی بذور و گیاهان مرتعی مانع تولید بذر سالم و درنتیجه موجب عدم موفقیت برنامه‏های بذرکاری مراتع به‎منظور اصلاح پوشش مرتعی می‏شود.
مواد و روش‌ها: نمونه‏برداری‏ها از مناطق پست و کم‏ارتفاع شروع و به سمت مناطق با ارتفاعات بالاتر در زیستگاه‏ها و مناطق مختلف استان در سال‏های 1388 تا 1392 انجام شد. در این پژوهش 12 منطقه مرتعی در استان آذربایجان غربی بررسی شد. اجرای پژوهش در قرق‌های مرتعی و مناطقی که کمتر دست‌خوش تخریب و چرا قرار گرفته بودند، صورت گرفت. از هر اقلیم چهار قطعه و از هر قطعه دو نمونه انتخاب شدند که براساس شرایط اقلیمی و رویشی گیاهان در فصول مختلف در مناطق قرق و در مناطقی که کمتر دست‌خوش چرا و تخریب قرار گرفته‏اند، با شروع مرحله خمیری‏شدن تا رسیدن کامل بذور نمونه‌برداری به فاصله‌ هر هفته انجام شد. درصد خسارت از به‏دست‏آمدن ‌میانگین درصد خسارت‌های مختلف در تاریخ‌های مختلف درصدگیری به دست آمد. در مواردی که در هر سایت برای هر گیاه 1000 عدد بذر (4 تکرار و هر تکرار 250 بذر) یافت نشد، درصد آلودگی براساس تعداد بذور جمع‌‌‌آوری‏شده محاسبه شد. علاوه‏بر‏آن با شمارش حشرات خارج‏شده نسبت به هر یک از آن‏ها با توجه به تعداد کل بذور آسیب‏دیده درصد آلودگی محاسبه شد.
نتایج و یافته‌ها: در این بررسی از تعداد 104 نمونه لگوم مرتعی جمع‌آوری‌شده که مربوط به 68 گونه لگوم بوده و از این تعداد 31 گونه گون شناسایی شدند. از مجموع 31 گونه گون شناسایی‏شده از 17 گونه آن حشرات بذرخوار استخراج شد و در بقیه آن یعنی 14 گونه گون، هیچ‏گونه حشره‌ای جمع‌آوری و شناسایی نشد. نتایج بررسی این طرح نشان داد، میزان خسارت توسط حشرات بذرخوار در گونه‌های مختلف گون در مراتع استان آذربایجان غربی بیشتر مربوط به سوسک‌های متعلق به خانواده Bruchidae و زنبورهای خانواده Eurytomidae است.
نتیجه‌گیری: از مجموع 104 نمونه لگوم جمع­آوری‏شده در مراتع آذربایجان غربی، 31 گونه متعلق به جنس گون (Astragalus) بوده، که تعداد 17 گونه از آن‏ها آلوده به حشرات بذر‌خوار بودند، که بیشتر مربوط به دو راسته Coleoptera و Hymenoptera است. از راسته سخت‏بالپوشان دو خانواده Bruchidae و Apionidae بیشترین خسارت را روی گون‌ها داشتند. جنس‌های Paleoacanthoscelides، Bruchus و Bruchidius از خانواده Bruchidae و جنس Pseudoprotapion از خانواده Apionidae از روی گون‌های موردمطالعه جمع‌آوری و تشخیص داده شدند. همچنین از بال‏غشاییان جنس Bruchophagus از خانواده Eurytomidae بیشترین خسارت را روی گون‌ها داشتند و زنبورهای جنس Pteromalus از خانواده Pteromalidae، جنس Pseudotorymus از Torymidae و زنبور Elasmus از خانواده Eulophidae به‌عنوان پارازیتوئیدهای حشرات بذر‌خوار شناسایی شدند. گونه‌های گون A. effusus Bunge،A .macrorus Fischer & C.A.Meye  و A. robustus Bunge با 13 درصد آلودگی بیشترین خسارت و گونه­هایBunge A. bicolor Lam ، A. ovinus Boiss، A. onobrichis، A. logopoides Lam و A. vegetus با 5 درصد آلودگی کمترین خسارت را متحمل شده‏اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigation of some seed-eating insects and their parasitoids in pasture habitats of West Azarbaijan province

نویسندگان [English]

  • Esmaeil Alizadeh 1
  • Seyed Ebrahim Sadeghi 2
  • Neda Mashhourzad 3
1 Corresponding author, Assistant Prof., Phytosanitary Research Department, West Azerbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Urmia, Iran
2 Prof., Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
3 Master of Science, Plant Protection Research Department, West Azerbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Urmia, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Astragalus spp
  • seed-eating insects
  • parasitoid
  • infection percentage
  • Pasture
تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 05 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 30 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار