پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای کف بیشه‌زارهای کران رودخانه‌ای کرخه (شوش دانیال) در ناحیه صحارا سندی استان خوزستان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران

2 دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.369223.1670

چکیده

سابقه و هدف: گیاهان نقش محوری در ثبات اکوسیستم­های طبیعی دارند. با اندازه­گیری پیاپی تنوع زیستی در طول زمان می‌توان ضمن تشخیص وضعیت موجود پوشش گیاهی، توصیه­های مناسب مدیریتی در رابطه با حفظ و بهبود زیستگاه­‌های طبیعی انجام داد. لذا این تحقیق با هدف بررسی تغییرات کیفی پوشش گیاهی، پایش روند و شدت تغییرات در درخت­زارهای ناحیه صحارا سندی ایران، تعیین رابطه بین شاخص‌های پوشش گیاهی با عوامل اقلیمی و اندازه‌گیری شاخص‌های تنوع و غنای گونه­ای در بیشه‌زار حاشیه رودخانه کرخه انجام شد.
مواد‌‌ و ‌‌روش‌ها: طی بازدید‌های صحرایی، ابتدا یک سطح همگن از‏نظر ترکیب گونه‌­ای انتخاب شد که معرف تیپ گیاهی منطقه بود. در گام بعدی نمونه‌‌گیری به روش ‌تصادفی سیستماتیک انجام شد و در امتداد 3 ترانسکت‌‌ احداث شده 30 پلات ثابت برای نمونه‌برداری در نظر گرفته شدند. با توجه به سیمای طبیعی ناحیه صحارا سندی فاکتورهای گیاهی از مجموعه پلات­های ثابت در فصل رویشی مناسب (اوایل بهمن تا اواخر فروردین) برداشت شد. در هر پلات درصد پوشش زنده تک­تک گونه­ها با ذکر نام، درصد لاش­برگ و خاشاک، درصد زمین لخت ثبت شد. با پیمایش میدانی عرصه تمام گونه­های گیاهی موجود یادداشت‌برداری شد. اندازه پلات جهت نمونه‌برداری یک مترمربع بود که به روش سطح حداقل و با استفاده از پلات‌های حلزونی و منحنی سطح-گونه تعیین شود. سپس شاخص­های غالبیت، یکنواختی و تنوع گونه­ای شانون و سیمپسون با استفاده از نرم­افزار PAST 2.17 اندازه­گیری شدند. آنالیزهای آماری نیز در نرم‌افزار SPSS27 صورت گرفت که ابتدا نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف بررسی شده و سپس برای مقایسه تغییرات پوشش گیاهی از آزمون t جفتی استفاده شد.
نتایج و یافته‌ها: نتایج این تحقیق نشان داد تفاوت‌های مشخصی بین تعداد گونه، درصد پوشش، غالبیت، شاخص‌های سیمپسون، شانون، یکنواختی و غنا در سال اول (بهمن 1400 تا فروردین 1401) و سال پایانی (بهمن 1401 تا فروردین 1402) وجود دارد و به­جز شاخص یکنواختی در سایر موارد ذکرشده تفاوت‌ها در سطح 1 درصد معنی‌دار بودند. از سوی دیگر بین بارندگی ماه‌های دی، بهمن، اسفند و فروردین و میانگین دمای این چهار ماه و شاخص‌های تنوع همبستگی مثبت معنی‌داری در سطح 1 درصد وجود دارد. همچنین بین شاخص یکنواختی و بارندگی همبستگی مثبت و بین شاخص غالبیت و میزان بارندگی همبستگی منفی معنی‌دار در سطح 1 درصد مشاهده شد.
نتیجه­گیری: نتایج پایش پوشش گیاهی و دو عامل اساسی خاک و اقلیم (به خصوص بارش و دما) در منطقه مورد‏مطالعه نشان داد تغییرات محسوسی در شاخص‌های تنوع گونه‌ای در اثر برهم­کنش عوامل محیطی و بیولوژی دیده می‌شود. به‏صورتی‏که دمای مطلوب و بارش مناسب در سال پایانی سبب رویش بیشتر گونه‌های گیاهی در منطقه شده است. در استان‌های گرمسیری مانند استان خوزستان دما فاکتوری محدودکننده برای گونه‌های یک­ساله و کوتاه‌‌زی بوده و سبب حذف سریع آن‌ها از طبیعت می‌شود. لازم به ذکر است این گونه­های تروفیت نقش بسزایی در افزایش درصد مواد آلی خاک و حاصلخیزی آن نیز دارد. این مناطق اگرچه به­واسطه بارندگی به‌صورت موقت بارویش گیاهان یک­ساله بومی احیا می‌شوند اما همچنان عرصه‌هایی بسیار حساس و شکننده هستند و تنوع پوشش گیاهی در آنجا وابسته به فصل است؛ بنابراین نیاز به مدیریت، برنامه­ریزی و قرق کامل دارند، تا مسیر توالی و خاک­زایی طی شده و بستر مناسبی برای برگشت گیاهان چندساله و بوته‌ای فراهم شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Vegetation cover and species diversity in the Karkheh riverside woodlands (Shoush Danial) in the Sahara Sindi area of Khuzestan province

نویسندگان [English]

  • Mehri Dinarvand 1
  • Seyed Mosa Sadeghi 2
  • Saba Peyrov 3
  • Seyed Hossein Arami 3
  • Sajad Alimahmoodi Sarab 3
1 Corresponding author, Associate Prof., Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization(AREEO), Ahvaz, Iran
2 Associate Prof, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
3 Assistant Prof., Forests and Rangelands Research Department, Khuzestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization(AREEO), Ahvaz, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Percentage of vegetation cover
  • Simpson index
  • Shannon index
  • woodland
  • Populus euphratica
تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری: 23 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار