شناسایی عوامل قارچی زوال گون در منطقه حفاظت‌شده تنگ‏صیاد و برآورد میزان خسارت زوال در این گون‏زار‎ها

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 محقق، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‎آباد، ایران

2 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات حفاظت و حمایت، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‎آباد، ایران

4 محقق، بخش تحقیقات حفاظت و حمایت، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.22092/ijfrpr.2026.366041.1630

چکیده

سابقه و هدف: جنس گون یکی از بزرگ‌ترین جنس‌های گیاهی است که پراکندگی گسترده‌ای در جهان دارد. گون‌زارها حدود ۲۵درصد از سطح مراتع ایران را پوشش می‌دهند. در سال‌های اخیر، برخی از این گون‌ها دچار زوال شده‌اند که به خشکیدگی و مرگ تدریجی آن‌ها منجر شده است. بااین‌حال، عوامل ایجادکننده این زوال و میزان خسارت آن در مناطق مختلف به‌طور کامل بررسی نشده است. زوال‎‌ها معمولاً با ترکیبی از عوامل مختلف آغاز می‌شوند که شرایط محیطی گیاه را تغییر می‌دهند و درنهایت، گیاهان توسط عوامل بیماری‌زا (به‌ویژه قارچ‌ها) آلوده‌شده و از بین می‌روند. هدف این پژوهش، شناسایی عوامل قارچی مؤثر در خشکیدگی و زوال گون‌زارها در منطقه تنگ‏صیاد استان چهارمحال و بختیاری و همچنین بررسی میزان خشکیدگی و زوال در ارتفاعات و شیب‌های مختلف بود.
مواد و روش‎ها: به‌منظور شناسایی عوامل قارچی مؤثر در خشکیدگی و زوال گونه‌های گون در منطقه تنگ‏صیاد استان چهارمحال و بختیاری، از ریشه و ساقه بوته‌های زوال یافته و یا در حال زوال در چند ایستگاه نمونه‌برداری انجام شد. نمونه‌ها به آزمایشگاه منتقل شدند و قطعاتی از طوقه، ساقه و ریشه گیاهان آلوده جداسازی و کشت داده شدند. پس از جداسازی و خالص‌سازی عوامل بیماری‌زا، شناسایی جدایه‌ها براساس ویژگی‌های ریخت‌شناسی پر گنه‌ها و ویژگی‌های میکروسکوپی با استفاده از کلیدهای شناسایی انجام گرفت. همچنین، شدت بیمارگری قارچ‌های جداسازی شده روی شاخه‌های بریده‌ میزبان براساس روش‌های توصیه‌شده و با تلقیح قارچ‎های بیمارگر به شاخه‎های سالم و دارای قطر یکسان گون و براساس قطر لکه‌های ایجاد شده ارزیابی شد. به‌منظور بررسی درصد خسارت ناشی از زوال، در سه ارتفاع مختلف و در دو جهت شیب شمالی و جنوبی، آزمایشی در قالب طرح فاکتوریل بر پایه بلوک‌های کامل تصادفی انجام شد. درصد خسارت زوال روی بوته‌ها بررسی شد و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای آماری Excel و SPSS تحلیل شدند.
 
نتایج و یافته‌ها: درمجموع سه گونه و سه جنس قارچ با اسامی علمی Fusarium sp.، Trichothecium roseum، Nattrasia mangiferae، Verticillium dahlia، Phoma  sp. و Penicillium sp. از این گیاهان جداسازی و شناسایی شد و ازنظر شدت بیماری‌زایی در سه گروه قرار گرفتند. همچنین نتایج نشان داد که اختلاف بین پایه‌های خسارت‌دیده از زوال در شیب‌های شمالی و جنوبی در هر موقعیت ارتفاعی کاملاً معنی‌دار بود (P<0.01) همچنین اثر ارتفاع روی درصد خسارت زوال مشاهده‌شده در شیب شمالی در سه محدوده ارتفاعی ازنظر آماری کاملاً معنی‌دار بود (P≤0.01). اما اثر ارتفاع روی درصد خسارت زوال مشاهده‌شده در شیب جنوبی در سه محدوده ارتفاعی ازنظر آماری معنی‌دار نبود (P>0.05). کمترین درصد خسارت در شیب شمالی ارتفاعات بالاتر از ۲۵۰۰ متر (۲.۶۰±۱۹.۸۳) و بیشترین درصد خسارت در شیب جنوبی ارتفاعات بین ۲۳۰۰-۲۴۰۰ متر (۴.۳۹±۶۱.۰۰) بود.
نتیجه‌گیری: از بین قارچ‌های شناسایی‌شده گروهی از عوامل بیماری‌زای مهم در بیشتر گیاهان هستند. گروهی نیز از عوامل بیماری‌زای ثانویه هستند و زمانی که گیاهان تحت تنش قرار می‌گیرند حالت بیماری‌زا پیدا می‌کنند که این گروه در چند سال اخیر در بیشتر گیاهان در حال زوال اهمیت پیداکرده‌اند و گروهی نیز از عوامل بیماری‌زای بسیار ضعیف بودند. همچنین درصد خسارت زوال در ارتفاعات مختلف بین بوته‌های زوال یافته در شیب شمالی ازنظر آماری معنی‌دار و در شیب جنوبی ازنظر آماری غیر معنی‌دار بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identification of fungal agents causing dieback of Astragalus in the protected area of Tang Sayad and assessment of the extent of dieback damage in these habitats

نویسندگان [English]

  • Karam Sepahvand 1
  • Seyedeh Masoomeh Zamani 2
  • Majid Tavakoli 3
  • Narges Sepasi 4
1 Corresponding Author, Researcher, Forests and Rangelands Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Khorramabad, Iran
2 Assistant Prof., Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
3 Assistant Prof., Forests and Rangelands Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Khorramabad, Iran
4 Researcher, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Decline
  • dieback
  • plant disease fungi
  • Astragalus
  • Tange Sayyad
  • Chaharmahal and Bakhtiari
تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1405

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 14 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری: 30 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار