موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات حمایت و حفاظت جنگلها و مراتع ایران 1735-0859 23 1 2025 03 21 First report of dwarf mistletoe Arceuthobium oxycedri in the Arasbaran forests with Juniperus communis identified as a new host in Iran اولین گزارش اُرس‌واش Arceuthobium oxycedri در جنگل‌های ارسباران با معرفی Juniperus communis به‌عنوان میزبان جدید آن در ایران 189 191 133340 10.22092/ijfrpr.2025.367475.1645 FA سیامک حنیفه نویسنده مسئول، دکتری بیماری‌شناسی گیاهی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران رحمان رحیم دخت پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران مژگان لارتی پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران علی خداکریمی مغانجوقی پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران زهرا هاشمی خبیر پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران حسین دیده کارشناس‌ارشد زراعت، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری آذربایجان‌شرقی، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، کلیبر، ایران Journal Article 2024 11 19 Dwarf mistletoe, Arceuthobium oxycedri (DC.) M. Bieb., a semi-parasitic plant in the family Viscaceae, is an important agent causing damage to juniper trees (Juniperus spp.) in various regions of Iran, including the northern territories and the southern slopes of the Alborz Mountains. Previously, it has been reported on J. polycarpus and J. excelsa. Infection by this semi-parasitic plant reduces seed production and physiological activity of the host, increasing its susceptibility to pests and other plant diseases. Junipers are among the most important coniferous species in Iran, occurring mainly in mountainous areas such as the southern slopes of the Alborz Mountains, northern Khorasan, Hezar Masjid Mountains, the Arasbaran region, and the internal highlands of the Iran-Turan vegetation zone. Juniperus communis L. is an upright or creeping shrub, with brown to gray-brown bark on branches, trihedral young shoots, and sharp needle-shaped leaves, playing a key ecological role in the Arasbaran forests. During a field survey in the Arasbaran forests, a population of J. communis was observed to be infected by a semi-parasitic plant in the Makidi area of Kaleybar (E: 46°54′17.1″, N: 38°50′55.3″; 1556 m a.s.l.). The plant exhibited scale-like leaves, jointed stems, unisexual and dioecious flowers, and monoecious anthers. Morphological comparisons with reliable references, including Flora of Iran (Nos. 72–73), confirmed its identity as A. oxycedri. The herbarium specimen (No. 11054) is deposited at the Herbarium of West Azerbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (WESTA). To the best of the authors’ knowledge, this is the first report of A. oxycedri infecting J. communis in Iran and the first confirmed record of this semi-parasitic plant in the Arasbaran forests. اُرس‌واش یا دارواش پاکوتاه با نام علمی Arceuthobium oxycedri (DC.) M. Bieb. یک گیاه نیمه‌انگل از تیره Viscaceae است که از عوامل مهم خسارت‌زا به درختان اُرس (Juniperus spp.) در مناطق مختلف ایران، از‌جمله شمال کشور و دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز بوده و از روی گونه‌های Juniperus polycarpus و J. excelsa گزارش شده است (Dehshiri, 2011; Fallahchaei et al., 2011; Kavosi et al., 2012). با استقرار آن در روی شاخه‌های درختان اُرس، بذردهی و فعالیت‌های فیزیولوژیک گیاه میزبان کاهش یافته، حتی بستر برای خسارت آفات و بیماری‌های گیاهی فراهم‌تر می‌شود (Fallahchaei et al., 2011; Kartoolinejad et al., 2024). اُرس یا سرو کوهی از مهمترین گونه‌های سوزنی‌برگ ایران است که در مناطق کوهستانی دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز، بخش‌های شمالی خراسان و رشته کوه‌های هزارمسجد، ارسباران و بسیاری از ارتفاعات داخلی در ناحیه رویشی ایران- تورانی پراکنش دارد (Kartoolinejad et al., 2024). گونه Juniperus communis L. درختچه‌ای راست یا خیزان، با شاخه‌هایی با پوست قهوه‌ای تا خاکستری- قهوه‌ای و شاخه‌چه‌های جوان سه‌وجهی می‌باشد که برگ‌های آن نوک‌تیز و سوزنی‌شکل بوده و در منطقه ارسباران از اهمیت اکولوژیکی بالایی برخوردار است (شکل 1-A) (Zolfghari et al., 2013). در مطالعه انجام‌شده در جنگل‌های ارسباران، توده‌ای از درختان اُرس J. communis آلوده به یک ‌نوع گیاه نیمه‌انگل در منطقه مکیدی از توابع شهرستان کلیبر با موقعیت جغرافیایی (طول 46 درجه و 54 دقیقه و 1/17 ثانیه و عرض 38 درجه و 50 دقیقه و 3/55 ثانیه) و ارتفاع 1556 متر مشاهده شد. این گیاه نیمه‌انگل دارای برگ‌های فلس‌مانند، ساقه‌های بندبند، گل‌های تک‌جنسی و دو‌پایه و بساک یک‌خانه‌ای بود که با تطبیق مشخصات ریخت‌شناسی آن با منابع علمی معتبر از‌جمله فلور ایران شماره‌های 73-72 (Dehshiri, 2011) تحت نام علمی A. oxycedri شناسایی شد (شکل 1-B). نمونه هرباریومی این گیاه نیمه‌انگل به شماره 11054 در هرباریوم مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی با نمایه بین‌الملی WESTA نگهداری می‌شود. بنا‌به دانش ما، این اولین مورد از ابتلای درختان اُرس گونه J. communis به گیاه نیمه‌انگل اُرس‌واش در ایران و اولین مورد از مشاهده این گیاه نیمه‌انگل در جنگل‌های ارسباران می‌باشد.

https://ijfrpr.areeo.ac.ir/article_133340_79b04fc5ccbb99672d9d3260a9ff82fe.pdf